Markaların, sosyal medyada haklarında kötü bir şey çıkacak diye ödleri kopuyor. Kopmalıda. Çarpan etkisi büyük. Basit müşteri şikayetleri bir anda büyük krizlere dönüşebiliyor, ya da dinamitin fitilini bizzat marka ateşliyor (Onurair).

Markalar, bu krizler büyümesin diye sosyal medya ajansları ile destek ekipleri kurarak sosyal medyayı takip edip, sorun yaşandığında olabildiğince hızlı çözmeye çalışıyorlar. Takip için uygulamalar yazılıyor, yazılım servisleri sunuluyor (SaaS). Sosyal medya bir devasal çağrı merkezine dönüşmeye başladı. Sosyal medya takip ve müşteri ilişkileri şirketleri kuruldu, yatırımlar aldılar.

Aslında sosyal medyada müşterinin yüksek sesle bir marka ile ilgili kötü deneyimini paylaşması ne kadar kötü ise, iyi bir deneyimini paylaşması da o kadar iyi.

Kötü bir deneyimin üstünü kapatmak için onlarca şirket, ekip ve yazılım varken, müşteriyi iyi bir deneyimi paylaşmaya motive edecek bir tek bir araç yok. Paylaşımı tetiklemek için tek yapabildiğimiz “Bu gönderiyi beğenen kişiler arasından yapılacak çelişle 3 kişiye %50 indirim” ve “RT edenler arasında yapılan çekilişle…”

Bu tip kurgular da kullanıcının marka deneyimini paylaşmanın yakınından geçemiyor, ödül avcılığına dönüyor.

Freemium terimi hızla yayıldı ve söylendiğinde yukarıdaki uzun iş modeli tanımını kapsar oldu. Arkadaşlık sitelerinde ve devasa çok oyunculu çevrim içi oyunlarda (MMO) çok kullanılır bir model oldu. Batı bu modeli yeni keşfetmeye başlamış olsa da, Asya uzun zamandır böyle çalışıyor. Asya da Türkiye gibi paraya döndürmesi zor bir pazar. Onlar da çareyi freemium’da bulmuşlar.

Freemium modelini kullanan şirketler, ücretsiz servisi kullandırarak olabildiğince fazla kişiye ulaşmaya ve kullanan kişilerde bağımlılık yaratmaya çalışıyorlar. Sosyal oyunların tümü bu modelle işliyor. Farmville oynamak için para vermeniz gerekmiyor ve sonsuza kadar ücretsiz oynamaya devam edebilirsiniz. Oyununuzu bir adım ileri götürmek için özel eşya almaya kalktığınızdaysa önce Farmcash satın almanız gerekiyor.

Model işe yaradı ve şirketler daha önce çevrimiçi servislere hiç para ödememiş kullanıcılardan para koparmayı başardı.

Hal böyle olunca freemium modellerle iş yapan şirketler için kişi başına ortalama gelir (ARPU- Average revenue per user) en önemli terimlerden biri oldu. Servislerini kullanan kişilerden ne kadar çoğunu para ödeyen kullanıcıya çevirebilirlerse kişi başına düşen ortalama gelir de o kadar yükselecekti.

Peki bu iş modeli firmalara gerçekten para kazandırıyor mu? Ya kimse para vermezse? Herkes bedava oynayıp giderse?

Freemium modeli hedef kitlenin dükkandan içeri kolayca girmesini sağlıyor. İçeride satış yapmak sizin becerilerinize kalmış.

Eğer freemium iş modelini kullanmayı düşünüyorsanız şunları unutmayın

- Freemium servislerde para ödeyen kullanıcı sayısının, toplam kullanıcı sayısına oranı %1-2 civarındadır.
- Para ödeyen kullanıcılar (sosyal oyunlar için) ortalama aylık 10$ öderler.
- Şirket kurup döndürebilir duruma gelmeniz için ya ARPU’nuzun ortalamanın üzerinde olması ya da en az 1.000.000 kullanıcıya ulaşmanız gerekir.
- Çok kullanıcıya ulaşmanız yetmez. İyi dinamiklerle kullanıcıyı premium’a yönlendirerek %1-2′yi daha yukarılara taşımanız gerekir. (Çin pazarına giren freemium modelli internet şirketleri iki şekilde iflas eder; 1. Servislerini açarlar kimse gelmez. 2. Servislerini açarlar herkes gelir.)

Zynga’nın bu iş modeliyle (resmi olarak açıklanmasa da) %30 karlılıkla ayda 50 milyon $ kazandığı tahmin edliyor. Şu anda da 5 milyar$ üzerinden değerleme yapılıyor.

Temmuz sonu ve Ağustos başı sosyal oyun şirketlerine yapılan yatırımlar ve satın almalar konusunda hareketli bir dönem oldu. Electronic Arts zaten sosyal oyunlar pazarına girmişti. Google ve Disney de satın almalarla bu pazarda yer almak istediğini gösterdi. Niçin satın alıyorlar? Neden bu pazara giriyorlar? Google ne yapmak istiyor? Gelecek planları neler? Serinin 3. yazısında bu sorulara cevaplar arayacağım. UPDATE: Seri yalan oldu.

Ne oldu, dünyada ne değişti de bir anda Flash ile çalışan dandik(!) oyunlar üreten şirketler milyar dolarlık oldu?

Yüksek kaliteli (high-end) oyunları (örneğin şu aralar ortalığı sallayan Starcraft II) üretmek ve pazarlamak çok maliyetli, dağıtmaksa çok zor. Bu kadar zorluk yetmezmiş gibi bu oyunların hedef kitlesi, PC veya oyun konsolu başına oturup, saatlerini geçirebilen (hardcore) oyunculardan oluşan dar bir kitle. (Oyuncu kitlesi artsa da toplam bilgisayar kullanıcılarının yanında küçük bir yüzde oluşturuyorlar.)

Second Life gibi indirilip doğrudan kurulabilen ve ücretsiz olarak oynanabilen oyunlar dağıtım zorluğunu dijital dağıtım ile aşıyorlar. Fakat büyük dosyaların indirilip kurulması günlük oyuncuların (casual gamer) boyunu yine de aşıyor. Son kullanıcıya ulaşmada sürtünme çok. Pazarlama ve üretim ise hala yüksek maliyetli.

Sosyal oyunların ise bu kadar değer kazanmasının bir çok sebebi var ve her biri üzerine kitap yazılır. Fakat bu özelliklerin en büyük ortak noktaları KOLAY olmaları.

- Kolay oynanma: Gelişmiş oyunlardaki mekanizmalardan çok farklı olarak kullanıcıyı düşündürmeden, dar bir zamanda iyi vakit geçirsin diye kurgulanmış oyunlar sosyal ağ kullanıcılarının karşısına çıktı. Bu kolaylık yukarıda bahsettiğim “hardcore” oyuncuların aksine herkese hitap eden oyunlar oldu. Facebook’taki teyzemiz, komşumuz, annemiz farmville oynar oldu.

- Kolay dağıtım: Sosyal oyunların (büyük bir çoğunluğunun) flash içerisinde çalışması, kullanıcıların bilgisayarlarına herhangi bir ek yükleme yapmadan doğrudan oyuna başlamalarını sağladı.

- Kolay pazarlama: Sosyal ağlar içerisindeki viral yayılma (Facebook tarafından kısıtlansa da) yüksek olan pazarlama maliyetlerini minimuma çekti. Kullanıcılar arkadaşlarının yaptığı duyurulardan oynadıkları oyunu gördüler ve merak ederek onlar da dahil oldular.

Kolay dağıtım, (göreceli olarak) kolay geliştirme, kolay pazarlama ve kolay oynanma daha önce hiç görülmemiş büyümeyi getirdi.

Sosyal oyunlarda pandoranın kutusunu açtım. “Sosyal oyunların ekonomisi”, “Sosyal oyunlara yatırımlar ve satın almalar” ve “Sosyal oyunların geleceği” üzerine de yazacağım.

8. Türkiye’den gelirken dolar almadım yanıma. Hem Cemil abi harcırah verdiği için, hem de zaten kredi kartım olduğu için. Fakat bazı yerlerde ille de nakit diye tutturuyorlar. Yol üzerinde bir döviz bürosu görünce girdim. “Lira alıyor munuz?” “Evet.”… İngiliz genç bir bayan. “Türkiye’den mi geldiniz?” “Evet, yeni geldim” “Ne için geldiniz?” “Fuar ziyareti, iş için.” “Kaç gün kalacaksınız?”…. döviz değişimi için bu kadar soru bana da saçma geldi ama sohbet etmeye ve şirin gözükmeye çalışıyor diye düşündüm. Satışçı olarak işini yapıyordu. “5 gün kalacağım, 100 dolar için kaç lira vermem gerekiyor?” “100 dolar 5 günlük ziyaret için az değil mi?”… güleç bayanımız konunun özüne sonunda geldi. “Hayır, yeterli, teşekkürler.” “Burası New York beyefendi. 100 dolar neyinize yetecek” “Var arkadaşım yanımda dolar. Bunu ek olarak alıyorum.” “1.81 TL = 1 dolar.”… kazığı yiyeceğiz artık….”Tamam al 200 lira, ver 100 dolar.” “Üzgünüm beyefendi ama 100 dolar 220 lira ediyor.”… tamam, matematiğim çok iyi değildir ama o kadar da değil. “Ver canım sen şu 200 lirayı geri” “Size 200 lira olur.” “Paramı geri verir misin?”… daha yeni geldim ve NYPD tur listemde yok. Bu nedenle kadını yukarıya havale ediyorum.

9. Hudson nehrine geldim. Çok sıra var. Sırada beklerken dünyanın en tatlı satışçısı geldi. Şişman siyahi bir bayan. Mug satıyor. İçerde kahve 4 dolarmış, mug alırsan sınırsız bedava alabiliyormuşsun. Muglar da 7 dolarmış. Sürekli gülüyordu. 3 saatlik yolcuğun çok çok çok uzun bir zaman olduğunu söyleyip durdu. Bir dakika, benim turum 3 saat değil ki 2 saat. Heralde içeride ayrılıyor…

10. Kapıya geldiğimde güvenlik görevlisi arama yaptı. Bir can simidinin önünde fotoğrafımı çektiler. Turistleri nasıl sağacaklarını iyi biliyorlar. Girmeden önce yine de sorayım dedim. “2 saatlik turun girişi de buradan değil mi?” “2 saatlik tur saat 4′te kalkıyor. Bu 3 saatlik.”… 2 saatlik tur adanın belirli bir kısmını gidip geri geliyor. 3 saat tam tur atıyor. Kütüphaneciye benzeyen bayanla tahmin ettiğim kadar iyi anlaşamamışız. 3 saatlik tura yükselttim biletimi. +4$

11. Güzel bir tur. Frank Sinatra’ya benzeyen müthiş bir diksiyonla yaşlı bir bey tur rehberliğini yapıyor. Her şeyi para ile açıklıyor. Şu bina bilmem kaç yılında şu kadar dolar harcanarak yapıldı. Arabanız çekilirse şuraya getirilir. New York şehri park cezalarından yılda 6 milyon $ kazanır. Şuranın üst katı restorandır. New York’taki restoranların yıllık cirosu bilmemkaç milyar dolardır.

12. Dubai’de pakistanlı bir taksi şöförü Dubai’yi özetlemişti. “Building, building… everywhere is building”. New York’ta da değişen bir şey yok. Süper yüksek binalar. Eee?

13. İşte bu. En azından başka yerde göremeyeceğimiz bir şey. Özgürlük anıtı. Güzelmiş.

12. Turun yarısında sıkıldım. 2 saatlik turu seçmekle doğru yapmışız ama kader.

13. Tur bittikten sonra yürüyerek tekrar Times meydanına çıktım. Bu ne kalabalık. 3 saatte dolmuş ortalık. Tam merkezde iki tane küçük bina var. Biri tiyatroyu destekleme ve geliştirme fonunun. New York’taki tiyatro oyunlarına biletler satıyorlar. Oyun saati yaklaşıyorsa ve salon hala dolmamışsa bilet fiyatları düşmeye başlıyor anladığım kadarıyla. Bir tabelada hangi oyunun kaçta başlayacağı ve yüzde kaçlık indirim olduğu yazıyor. Güzel uygulama. Diğer bina Amerikan ordusu kariyer merkezi. Dışarıya dönük bir plazmadan eğitim görünleri, f16′lar, uçak gemileri gösteriliyor. “We want you!”

14. Central parka doğru yürümeye başladım. Dilenciler ellerinde kahve bardağı içinde bozukluk ile para istiyorlar. Bizimki gibi özürlü ya da kucağında bebekle değil. Bildiğin dalyan gibi adam, ayakta duruyor. Yanına doğru bir adım atıp para istiyor. Biz de olsa “eşek kadar adamsın. dileniceğine git çalış. utan mıyor musun?” azarını duymaktan bıkıp dilenmekten vaz geçerdi.

15. Elinde pankartla sürekli bağıran bir adam gördüm. “Jesus loves you!”. Senden de gördüm ya bitane gözüm açık gitmez.

16. Özrü olmayan dilencileri anlamaya çalışırken elinde pankartla para dilenen birini daha gördüm. “Gulf war veteran. Need help!” yazıyor. Koltuk değneğiyle ayakta duruyor. 2 adım önce şaşalı ordu görüntüleri vardı, gel kayıt ol diyordu. Savaşıp gazi olduktan sonra durum bu mu?

17. Central park girişinde Nivea’nın outdoor çalışması. Herkes bütçesi ölçüsünde…

18. Central park karlar altında. 10-15 santim kar var. Kısa bir tur. Soğuğa rağmen koşan insanlar var. Köpek gezdirenler ve benim gibi boş boş gezenler… Çekirdek olsaydı…

19. Ya turda birşey dikkatimi çekti. 6 farklı kadın, botun farklı yerlerinde, öyle durup dururken çantalarından fırça çıkarıp hatır hatır saçlarını taradı. Bizim kadınlarımız süslenirken çok fazla erkeği görsün istemez ya, süper bir adetmiş.

20. Otele dönüyorum. Tüm yolcuğum boyunca farkettiğim bir şeyin cılkı çıktı şu anda. Tura katılmadan önce yayaların trafik ışıklarına uymadığını farkettim. Ben kırmızıda bekliyorum yanımdan Amerika’lılar geçiyorlar. Hayır ben de İstanbul çocuğuyum, yaya olarak kırmızıda geçilecekse ceylan gibi geçerim de, batıya hürmeten… Sonra turdaki rehberimiz uyardı. “New York’da araba kullanıyorsanız yayalara dikkat edin. Onlar için trafik ışığı kural değil öneridir.” Yani kırmızı “geçme” değil, “geçmesen daha iyi olur” demekmiş Şaka mı yapıyordu bilmiyorum, ama gördüklerim gerçek olabileceğini söylüyor.

21. Empire State’in tepesine çıkmak istemiyorum. Yeteri kadar bina gördüm. Gölgesinde dilenen gazileri görünce, yüksek binalar benim için anlamsızlaştı. Burada yaşamayı istememi sağlayacak bir şey görmedim daha.

Bugün ve yarın şehri görmek için zamanımız var. Sabah erken kalkıp kendimi yollara vurdum. Google maps’ten biraz antreman yaptıktan sonra, resepsiyondan bir şehir haritası alıp çıktım dışarı.

0. Bunu sonradan ekledim. JFK havalimanında beklerken yanımıza elinde kahve olan biri yanaştı. “Selamınaleyküm, Türk müsünüz?”. Zaten yolda bitmişisiz, çözemiyorum adamı. “Evet.” “İş arıyorum da. Bildiğiniz bir iş varmı.” “Turist olarak geldik biz.” “Ok.” dedi ve gitti.

1. Plan, Broadway bulvarından Times meydanına gitmek, oradan Hudson nehrine inip bot turuna çıkmak, dönüşte Central parkta turlayıp otele kapak atmak.

2. Otelden çıkar çıkmaz kayboldum. Küçük bir kafe bulup kahvaltı için girdim. Poğaça benzeri ne bulabilirim diye bakarken börek benzeri bir şey buldum. Portakal suyuyla beraber yuvarladım. Görünüşü börek gibiydi ama kendisi değilmiş. Lezzetliydi. 8.75$

3. Kahvaltıdan çıkınca yolda duran, boynunda görevli kartı bulunan ama ne görevlisi olduğunu anlamadığım siyahi birine Times meydanını sordum. “Buradan otobüs gider” dedi. “Yok, yürüyeceğim, ne tarafa yürüyeyim?” “42. cadde ama nasıl yürüneceğini bilmiyorum. Brooklyn’de oturuyorum”. “Eyvallah”. Şivesine kurban dostumun “fourthysecond” deyişi beni benden aldı. 3 defa tekrarlattım adama, 3.de anladım.

4. Kendime bir yön seçtim ve yürümeye başladım. Bizim otel 55. caddede. Baktım caddeler azalıyor, ben bu 42′yi bulurum dedim. Yürürken dondum. bir hediyelik eşya dükkanına girip kendime bere aldım. 9.99$. Üzerinde “New York” yazmayan birşey olmadığı için ben de onlardan birini aldım. Neyseki desenlerin arasında pek okunmuyor. Kulaklığı olan, yanlardan örgüleri sarkanlar varya onlardan…

5. Ve işte meşhur Times meydanı. Outdoor reklamcılık olayının bokunun çıktığı yer. Dana kadar ekranlar her yerde. Virgin’e girerim diyodum tadilattaymış. Meydana buzdan kalp koymuşlar, aziz Valentine gününe atfen.

6. Sağa sola baktım. İlgimi çeken bir şey göremedim. Times Square Information Center diye bir yer vardı. Oraya girdim. Saat 11:00. 12:30′daki bot turu için kütüphane görevlisine benzeyen yaşlı bir bayandan bilet aldım. 2 saatlik tur. 30$. Turistlerle sürekli iletişimde olduğu için ingilizceyi yuvarlamadan konuşuyordu. Net bir şekilde anlaştık. Teşekkür edip çıktım. Burnumu Hudson’a çevirip yürümeye başladım.

7. Yolda Mcdonalds’a girdim. “Mcdonald’s Amerika’da çok ucuzmuş abi” geyiğinin temelini anladım. Aslında ucuz ama göreceli olarak ucuz. Bağdat caddesindeyseniz evet, McDonald’s orada da ucuz.

Devam edecek…

Fakat bu sürede öğrendiğim bir kaç şeyden biri de: Düzenli olarak sabah erken kalkmanız gerekiyorsa (okula ya da işe gidiyorsanız), gece yatmadan önce kurduğunuz telefon ya da saat sabah çalmaya başlayınca küfür ediyorsanız, hayatınızda köklü bir değişiklik yapmanın zamanı gelmiştir.

Bölümünüzü, işinizi, şirketinizi, sektörünüzü değiştirmeyi düşünmeye başlayın. 3 büyük adım var atmanız gereken. Şimdi yaptığınız şeyi daha fazla yapmamaya karar vermek, bunu nasıl yapacağınızı planlamak ve gerçekleştirmek…

Krizin göbeğinde Doğan’dan ayrılıp Yoğurt’a geçtiğimde (başta ailem) deli olduğumu düşünmüşlerdi. Doğan Gazetecilik’te 1 yıl çalıştım. Yoğurt’da da 1. yılımın sonuna yaklaşıyorum. Ve her sabah alarmım çaldığında Cemil’in beni Yoğurt’a çağırdığı güne şükrediyorum.

Öğrencilik yıllarımda düzenlediğim kariyer günlerinden birinde bir İK uzmanı, “Mutlu bir hayata sahip olmak için 2 şeyi iyi seçmelisiniz; iş ve eş.” demişti.

İkisinde de iyi olduğumu kabul etmek lazım

Emelini amel görenin sonu elemdir
Ölümünü olum bilenin ömrü elimdir
Kömüründe kara kılanın karnı köbektir
Klonunda krem kokanın kalbi kımlektir
Ol fırında tel turta sufle çörektir
İş başlar, son bulmaz hali bitiktir
Laf başlar, iş bulmaz sonu yitiktir
Maşuk der uyku gelmiş mekan yataktır
Gür başladık tırt bitirdik hal bu kelektir
Ol zamanda geç saatte zırva mutlaktır.

BP bir sadakat programı yapmış. BP club kartınızı alıyorsunuz. BP’den yakıt aldıkça puan kazanıyorsunuz. Kazandığınız puanlarla katalogdan istediğiniz hediyeyi seçiyorsunuz.

Puanlar;

Topladığınız puanlarla bir Play Station 3 alabilirsiniz. Fakat arabanız ile gezmeyi çok seviyor olmanız gerekiyor. Keza PS3 29.000 puan.

Biraz beyin jimlastiği yaparsak;
- 29.000 puan toplayabilmeniz için 22.307 litre yakıt almanız gerekiyor.
- 22.307 litre yakıt yaklaşık 66.921 TL tutuyor.
- Aracınız benimki gibi 100 km’de 7 litre yakıt tüketiyorsa 22.307 litre yakıt tüketebilmeniz için 318.681 km. yol yapmanız gerekiyor. Çok uzun bir mesafe sayılmaz. Ekvator çevresinde sadece 9,5 tur atmanız gerekiyor.
- Günde ortalama 100 km yaparsanız 106 ay sonra PS3 alabilirsiniz. Çok değil yaklaşık 9 yıl. sürüyor.

Adam gibi “Biz size PS3′ü vermeyeceğiz” desenize. Siz de rahatlayın biz de.

Bir diyalog var. 30 Ağustos henüz bitmeden paylaşayım dedim.

Halide Edip Hanım her gece olduğu gibi bu gece de istihbarat raporunu (Başkomutan Mustafa Kemal Paşa’ya ve Ankara Karargah’ında bulunan diğer paşalara) özetleyecekti.
…
” Çetesiyle Konya’ya geçen Delibaş Mehmet adlı gerici eşkıya, dün gece Karaman’da adamları tarafından öldürülmüş.”

Hepsi doğruldu.

Kazım Paşa meraklanmıştı. “Niye öldürülmüş?”

“Din perdesi altında düşman hesabına çalıştığını anlamışlar.”

İsmet Paşa “Bu hain ve katil yobaz geçen yıl köy köy dolaşıp ‘Yunan ordusu Halifenin emriyle geliyor, karşı durmayın’ diye telkinde bulunuyordu…’ dedi. “…yazık ki etkili de olmuştu. Bu kez yanındaki haydutları bile kandıramamış. Bu iyi bir gelişme.”

M. Kemal Paşa mendiliyle yüzünün terini aldı:
“İlerde halkımızın, bunca ibret verici tecrübeden sonra gerçek dindarlarla din tüccar ve aktörlerini birbirinden ayırdedeceğini ümit ederim. Yoksa hep böyle geri ve ezik kalırız.”

http://friendfeed.com/bahadirvarol